Ekran kapandığında çocuk hemen “şimdi ne yapacağım?” diye soruyorsa sorun çoğu zaman yalnızca ekran değildir. Çocuğun yerine koyabileceği, kolayca başlayabileceği ve ilgisini gerçekten çekebilecek bir alternatif bulamaması da ekranı yeniden istemesine neden olabilir.

Bu nedenle çocuğu ekrandan uzaklaştırmak için yalnızca telefonu, tableti veya televizyonu kapatmak yerine evde hareket edebileceği küçük fırsatlar oluşturmak daha işlevsel olabilir.

Bir minderin üzerine geçmek, odanın içinde kısa bir parkur tamamlamak, oyuncak taşımak, hayvan yürüyüşleri yapmak veya müzik eşliğinde hareket etmek için uzun hazırlıklar gerekmez. Özellikle hareketli çocuklarda ekranın yerine başka bir sakin masa etkinliği koymak yerine bedenin aktif olduğu oyunlar daha fazla ilgi çekebilir.

Ekranı Kapatınca Çocuk Neden Hemen Sıkılabilir?

Ekran içerikleri sürekli değişen görüntü, ses ve yeni uyaran sunar. Ekran kapandığında evdeki ortam bir anda daha sakin gelebilir.

Bu nedenle çocuk birkaç dakika ne yapacağını bilemeyebilir veya yeniden ekran isteyebilir.

Bu geçişi kolaylaştırmak için “hadi git oyna” demek yerine çocuğa başlayabileceği somut bir oyun sunulabilir:

• “Minderin sonuna kadar penguen gibi yürüyelim.”
• “Şu üç oyuncağı sepete farklı hareketlerle götürelim.”
• “Yastıklardan bir yol yapalım.”
• “Müzik bitene kadar dans edelim.”
• “Minderin üzerinde bir hareket parkuru kuralım.”

Böylece ekran kapandıktan sonra oluşan boşluk doğrudan bir ekransız aktiviteye dönüşebilir.

Genel olarak ekransız oyun seçeneklerini artırmak için daha önce hazırladığımız Çocuklar İçin Ekransız Oyun ve Aktivite Fikirleri yazısını da kullanabilirsiniz.

Ekran Yerine Hareketli Oyun Sunmak Neden İşe Yarayabilir?

Her çocuk aynı şekilde oyalanmaz. Bazı çocuklar masa başında resim yapmaktan veya yapbozdan hoşlanırken bazıları birkaç dakika sonra yeniden hareket etmek isteyebilir.

Özellikle gün içerisinde:

• Sürekli koltuğa çıkan,
• Zıplayan,
• Odalar arasında koşan,
• Minderlerle oyun kuran,
• Yerde yuvarlanan,
• Tırmanmak veya geçişler yapmak isteyen

çocuklarda ekran yerine hareket içeren alternatifler hazırlamak daha uygun olabilir.

Çocuğun hareket isteğinin günlük oyun içindeki yerini anlamak isterseniz Çocuklar Neden Hareket Etmeye İhtiyaç Duyar? yazısı bu konuya farklı bir açıdan yaklaşır.

Ekransız Oyun İçin Evde Özel Bir Oda Gerekir mi?

Hayır.

Birçok aile “hareketli oyun” denildiğinde geniş bir oyun odası gerektiğini düşünebilir. Oysa salonun boş bir bölümü veya çocuk odasında birkaç dakika içinde boşaltılabilen bir alan yeterli olabilir.

Burada önemli olan alanı oyuncaklarla doldurmak değil, çocuğun gerçekten hareket edebilmesi için bir miktar boş zemin bırakmaktır.

Oyun başlayacağı zaman birkaç parça çıkarılır; oyun bittikten sonra yeniden toplanır.

Bu tür değiştirilebilir bir düzeni nasıl kurabileceğinizi Evde Çocuklar İçin Hareket Alanı Nasıl Oluşturulur? yazısında daha ayrıntılı ele aldık.

“Ekranı Kapat, Parkuru Sen Kur” Oyunu

Çocuğun ekran yerine yapılacak aktiviteye katılmasını sağlamanın yollarından biri, oyunun hazırlanmasını da oyuna dönüştürmektir.

Parkuru tamamen ebeveynin hazırlaması yerine birkaç soru sorabilirsiniz:

“Başlangıç neresi olsun?”
“Yastığı nereye koyalım?”
“Burada zıplayalım mı yoksa yürüyelim mi?”
“Bitişte hangi oyuncağı alalım?”

Çocuk böylece yalnızca verilen bir etkinliği yapan kişi olmaz; oyunun nasıl kurulacağına da karar verir.

Bir minder, iki yastık ve birkaç oyuncakla bile kısa bir rota hazırlanabilir.

Daha ayrıntılı parkur örneklerini Evde Mini Engel Parkuru Nasıl Hazırlanır? yazısında bulabilirsiniz.

Katlanabilir Oyun Minderi Ekransız Oyunda Nasıl Kullanılabilir?

Katlanabilir oyun minderi, çocuğa hazır bir oyun kuralı sunmaz. Bu da ekransız oyunlarda avantaj olabilir.

Tamamen açıldığında çocuk için geniş bir oyun zemini oluşturabilir. Oyun değiştiğinde minder de farklı anlamlar kazanabilir.

Örneğin minder:

Bir Yol Olabilir

Çocuk minderin bir ucundan diğerine farklı şekillerde ilerler.

Bir Ada Olabilir

Zemindeki başka noktalardan mindere ulaşmaya çalışır.

Bir Hareket İstasyonu Olabilir

Minderin belirli bölümünde zıplar, çömelir veya yuvarlanır.

Bir Dinlenme Noktası Olabilir

Parkur tamamlandıktan sonra minderin üzerinde oturup başka bir oyuna geçer.

Bu nedenle katlanabilir sünger minder, ekran yerine her seferinde aynı oyunu önermek yerine farklı senaryolar kurmayı kolaylaştırabilir.

Ürünün daha fazla kullanım fikrini görmek için Katlanabilir Oyun Minderi ile Evde Hareket ve Aktivite Oyunları yazısından da yararlanabilirsiniz.

5 Dakikalık Hareket Görevleri Hazırlayın

Ekransız oyunun mutlaka uzun sürmesi gerekmez.

Bazı günler çocuk yalnızca birkaç dakikalık hareketten sonra başka bir oyuna kendiliğinden geçebilir.

Örneğin küçük kağıtlara şu görevler yazılabilir:

• Beş küçük sıçrama yap.
• Minder boyunca geri geri yürü.
• Bir oyuncağı sepete götür.
• Ayı gibi odanın diğer tarafına geç.
• Üç kez çömelip kalk.
• Yastığın çevresinden dolaş.
• Minder üzerinde yuvarlan.
• Bir renge dokun ve geri dön.

Çocuk bir kart seçer ve görevi tamamlar.

Böylece “ekransız zaman” tek bir uzun aktivite yerine kısa hareket görevlerinden oluşabilir.

Çocuğum Sürekli Zıplıyorsa Bunu Oyuna Nasıl Çevirebilirim?

Ekran kapandıktan sonra çocuğun ilk yaptığı şey koltuğa çıkıp zıplamaksa hareket ihtiyacını daha kontrollü bir oyuna yönlendirmek mümkün olabilir.

Yüksek mobilyalardan atlamak yerine zemine yakın sıçrama görevleri hazırlanabilir.

Örneğin:

• Minderin iki bölümü arasında geçiş,
• Çizginin iki tarafına küçük sıçramalar,
• Zıpla-dur oyunu,
• Bir renk söylendiğinde o bölüme geçme,
• Zıplamanın ardından denge görevi

gibi oyunlar denenebilir.

Bu konuya özel fikirler için Çocuğum Sürekli Zıplamak İstiyor: Evde Nasıl Bir Alan Hazırlayabilirim? ve Çocukların Yerde Zıpladığı Oyunlar İçin Nasıl Bir Minder Seçilmeli? yazıları doğrudan devam niteliğindedir.

“Oyuncağı Bul ve Getir” Oyunu

Evde ekransız zaman için yeni oyuncaklar almak şart değildir.

Çocuğun zaten sahip olduğu oyuncaklar hareket oyunlarına dahil edilebilir.

Örneğin odanın farklı yerlerine üç oyuncak bırakın ve her biri için farklı bir hareket belirleyin:

• Arabaya yürüyerek git.
• Peluş oyuncağa sürünerek ulaş.
• Topa giderken minder üzerinden geç.
• Son oyuncağı alıp sepete getir.

Bu oyun hem hareket içerir hem de çocuğun bildiği oyuncaklara yeni bir kullanım kazandırır.

Oyuncakların zaman zaman değiştirilmesi çocuğun ilgisini artırıyorsa Bebek Oyuncakları Ne Sıklıkla Değiştirilmeli? Oyuncak Rotasyonu Nasıl Yapılır? yazısındaki rotasyon fikrinden de yararlanabilirsiniz.

Denge Görevleri Ekransız Oyuna Nasıl Eklenir?

Hareket oyununun mutlaka hızlı olması gerekmez.

Bazı görevler çocuğun daha yavaş ve kontrollü hareket etmesini isteyebilir.

Örneğin:

• Çizgi üzerinde yürü.
• Minderin belirli noktasında dur.
• Oyuncağı düşürmeden taşı.
• Bir ayağını kısa süre kaldır.
• Minderin bir bölümünden diğerine yavaşça geç.

Bu tür görevler hızlı zıplama oyunlarıyla dönüşümlü kullanılabilir.

Daha fazla denge fikri için Çocuklar İçin Evde Denge Parkuru Nasıl Kurulur? yazısındaki oyunları ekransız zaman rutininize uyarlayabilirsiniz.

Ekransız Oyunu Her Gün Aynı Saatte Yapmak Gerekir mi?

Hayır.

Bazı ailelerde ekran kullanımının ardından kısa bir hareket oyunu iyi çalışabilir. Bazılarında ise günün belirli bir bölümünü baştan ekransız aktivitelere ayırmak daha kolay olabilir.

Önemli olan tek bir katı düzen oluşturmaktan çok, evin ve çocuğun günlük akışına uygun bir geçiş bulmaktır.

Örneğin:

Sabah

Müzik ve hareket oyunu.

Öğleden Sonra

Mini parkur veya minder üzerinde hareket görevleri.

Akşamüstü

Daha sakin yer oyunu veya kitap zamanı.

Bu şekilde hareketli oyun ile sakin aktivite birbirinin alternatifi değil, günün farklı bölümleri hâline gelir.

Yağmurlu Günlerde Ekran İsteği Artıyorsa Ne Yapılabilir?

Dışarı çıkılamayan günlerde evde geçirilen zaman uzadıkça ekran daha kolay bir seçenek hâline gelebilir.

Böyle günlerde önceden hazırlanmış birkaç basit oyun fikri ebeveynin sürekli yeni aktivite düşünmek zorunda kalmasını azaltabilir.

Örneğin bir “yağmurlu gün kutusu” hazırlanabilir. İçinde görev kartları, hafif toplar, renkli bantlar veya küçük oyun materyalleri bulunabilir.

Minder açılır, kutudan birkaç görev seçilir ve kısa bir hareket oyunu başlatılır.

Yağmurlu günlere özel daha fazla alternatif için Yağmurlu Havada Çocuklarla Evde Ne Yapılır? Hareketli Oyun Fikirleri yazısını da inceleyebilirsiniz.

Ekransız Hareket Alanında Zemine Ne Serilebilir?

Çocuğun yapacağı aktivite burada belirleyici olmalıdır.

Yalnızca yerde oturup oyuncaklarla oynanacaksa pamuklu bir oyun yüzeyi yeterli olabilir. Zıplama, yuvarlanma, diz üzerinde ilerleme veya parkur gibi daha aktif oyunlar yapılacaksa kalın oyun minderi veya katlanabilir oyun matı daha uygun olabilir.

Balküpü Studio katlanabilir oyun minderlerinde 4 cm kalınlık ve 28 DNS sünger kullanılır. Bu yapı günlük çocuk oyunları ve ev içi hareket aktiviteleri için belirgin bir oyun zemini oluşturur.

Kalın minder ile daha ince oyun yüzeyinin farkını merak ediyorsanız Katlanabilir Oyun Minderi mi Oyun Halısı mı? Hangisi Daha Uygun? ve Evde Hareketli Oyunlar İçin Kalın Minder Gerekli mi? yazılarında iki kullanım biçimini karşılaştırabilirsiniz.

Ekransız Oyun Alanında Çok Fazla Oyuncak Olmalı mı?

Çocuğun ekran yerine oyuna yönelmesi için bütün oyuncakların aynı anda ortaya çıkarılması gerekmez.

Hatta çok sayıda oyuncak bazen neyle oynayacağına karar vermesini zorlaştırabilir ve hareket edilecek zemini daraltabilir.

Bir hareket oyunu için çoğu zaman:

• Bir minder,
• İki yastık,
• Bir top,
• Birkaç küçük oyuncak

yeterlidir.

Oyun bittikten sonra malzemeler kaldırılır ve ertesi gün farklı birkaç parça kullanılabilir.

Oyuncakların açıkta mı yoksa depolama alanında mı tutulması gerektiği konusunda Bebek Oyun Alanında Oyuncaklar Açıkta mı Durmalı, Kutularda mı Saklanmalı? yazısı da düzenleme açısından fikir verebilir.

Ekranı Kapatınca Çocuk Kendi Oyununu Kurmuyorsa Ne Yapılabilir?

Her çocuk “hadi kendi kendine oyna” denildiğinde hemen bir oyun bulamayabilir.

Başlangıçta yetişkin oyunu başlatabilir.

Örneğin:

“Ben bu minderin üzerinden sadece iki adımda geçebilir miyim acaba?”

gibi küçük bir oyun başlatmak, çocuğun ilgisini çekebilir.

Bir süre sonra oyunun kontrolü çocuğa bırakılabilir:

“Şimdi parkurun yeni kuralını sen koy.”

Bu geçiş, hazırlanmış aktiviteden açık uçlu oyuna doğru ilerleyebilir.

Amaç çocuğu sürekli eğlendirmek değil; oyuna başlayabileceği küçük bir kıvılcım vermektir.

Katlanabilir Minder Kullanılmadığında Ne Olur?

Ekransız hareket alanı kurmak için kullanılan ürünün günün geri kalanında ne olacağı da önemlidir.

Özellikle küçük evlerde büyük oyun ekipmanlarının sürekli açık kalması pratik olmayabilir.

Katlanabilir minder hareket oyunu bittikten sonra:

• Çocuk koltuğu,
• Yere yakın oturma alanı,
• Kitap okuma minderi,
• Sakin oyun zemini

olarak kullanılabilir veya tamamen katlanarak kaldırılabilir.

Bu sayede ekran yerine hareket oyunu oluşturmak için evin sürekli aynı şekilde düzenlenmesi gerekmez.

Kullanım biçimlerinin çocuk büyüdükçe nasıl değiştiğini Katlanabilir Oyun Minderi Neden Uzun Süre Kullanılabilir? yazısında da görebilirsiniz.

Ekransız Zamanı “Ceza” Gibi Hissettirmemek Önemli

Ekran kapatılırken sürekli “artık yeter” veya “çok izledin” üzerinden ilerlemek yerine sıradaki aktivitenin kendisini öne çıkarmak daha yumuşak bir geçiş sağlayabilir.

“Tablet bitti” demekle birlikte “şimdi parkuru sen kuruyorsun” gibi bir sonraki adımı netleştirmek çocuğun dikkatini başka bir şeye yönlendirebilir.

Böylece amaç yalnızca ekran süresini bitirmek değil, ekran dışındaki zamanı gerçekten kullanılabilir hâle getirmek olur.

Sonuç

Çocuğu ekrandan uzaklaştırmanın yolu her gün yeni ve gösterişli etkinlikler hazırlamak değildir. Bazen açık bir zemin, birkaç basit eşya ve “şimdi nasıl hareket edelim?” sorusu yeterli olabilir.

Dans, hayvan yürüyüşleri, mini parkurlar, oyuncak taşıma görevleri, denge oyunları ve zemine yakın sıçramalar; ekranın yerine koyulabilecek hareketli seçeneklerden yalnızca birkaçıdır.

Katlanabilir oyun minderi de bu tür oyunlarda sabit bir oyuncak gibi değil, her gün başka bir işleve dönüşebilen açık uçlu bir zemin olarak kullanılabilir. Çocuk bugün üzerinde parkur kurarken yarın aynı minderi sakin oyun veya kitap köşesi olarak değerlendirebilir.

Ekransız zamanı sürdürülebilir kılan şey her gün daha fazla oyuncak sunmak değil, evdeki mevcut alan ve malzemelerle tekrar tekrar yeni oyunlar kurulabilmesidir.